De waterbalans begrijpen: waarom minder product vaak beter werkt

Chloor komt in je water in twee vormen voor: een actieve vorm die ontsmet, en een trage vorm die vooral aanwezig is. De verhouding tussen beide wordt volledig door de pH bepaald, en die gevoeligheid is groter dan je zou denken.

Hetzelfde chloorgehalte op je teststrip kan dus drie keer meer of minder ontsmetting betekenen, afhankelijk van de pH. Wie bij pH 8,0 doseert, gooit ruwweg vier vijfde van zijn product weg. Dat is de rekenkundige kern van dit hele artikel: de pH eerst tussen 7,2 en 7,6 zetten is de goedkoopste waterbehandeling die er bestaat.

Die band van 7,2 tot 7,6 is ook waar het water aangenaam is voor mensen en veilig voor techniek. Hoger prikt het aan de ogen en zet kalk zich af; lager wordt het water agressief voor metalen onderdelen, dichtingen en de warmtewisselaar van je warmtepomp.

De tweede waarde is de redoxspanning, gemeten in millivolt. Waar een chloormeting telt hoeveel chloor er in het water zit, meet redox wat dat chloor op dit moment doet: de kracht waarmee het water kiemen afbreekt. Het is het verschil tussen tellen hoeveel werkvolk er is en kijken hoeveel er gewerkt wordt.

Voor chloor- en zoutelektrolysebaden geldt 650 millivolt als het gangbare werkpunt: daarrond wordt water snel en betrouwbaar ontsmet. En hier komt de pH terug. Zakt de pH, dan stijgt de redoxspanning bij hetzelfde chloorgehalte, omdat een groter deel van dat chloor actief wordt. De twee waarden vertellen samen één verhaal.

Automatische doseersystemen sturen daarom op redox, niet op een vaste klok. Ze doseren wanneer de werking zakt, niet op vaste tijdstippen, en dat is precies waarom ze met minder product toekomen.

1. Meet eerst de pH. Zit hij buiten 7,2 tot 7,6, corrigeer dan en laat het water een paar uur circuleren voor je verder gaat.
2. Meet opnieuw. Een correctie heeft tijd nodig om zich door het bad te verdelen; meten vlak na het doseren geeft een waarde die nergens over gaat.
3. Beoordeel dan pas de desinfectie: 1 tot 3 mg vrije chloor per liter, of een redoxwaarde rond 650 millivolt. Pas als de pH goed zit, zegt dit getal iets.
4. Noteer wat je meet en wat je doseert, met de datum erbij. Na een paar weken zie je het patroon van jouw bad, en dan doseer je vooruit in plaats van achteraf.

• Shocken bij een hoge pH. Wie bij pH 8,0 een shockbehandeling geeft, verliest ruwweg vier vijfde van de werking. Eerst de pH, dan de shock.
• Alleen op tabletten teren. Veel chloortabletten zijn gestabiliseerd: ze bevatten een stof die chloor tegen zonlicht beschermt, maar die zelf niet meer weggaat. Stapelt die stabilisator zich seizoen na seizoen op, dan meet je keurig chloor terwijl het steeds trager werkt. Vers water bijvullen is dan de enige uitweg; traag en gericht doseren voorkomt het.
• Meten met oud materiaal. Teststrips die een winter in een vochtig hok lagen en buffervloeistof die vorig jaar al open stond, geven waarden waar je niets aan hebt. Een meting is maar zo goed als haar referentie.
• Meten op het verkeerde moment. Vlak na een regenbui, een drukke zwemdag of een dosering schommelt alles. Meet op een rustig moment, liefst 's ochtends, en altijd op dezelfde manier.
• Sondes vergeten. Een pH-sonde verloopt langzaam, en een doseersysteem stuurt dan keurig bij op een waarde die niet meer klopt. Twee keer per seizoen kalibreren houdt de meting eerlijk; hoe je dat doet, staat in ons artikel over sondes kalibreren.

Een doseersysteem meet continu en corrigeert in kleine stapjes, lang voor jij iets zou zien. Daardoor blijven de waarden vlak, en vlakke waarden zijn zuinige waarden: geen pieken die je met een shock moet afbreken, geen dalen waarin algen hun kans ruiken. In de praktijk daalt het totale productverbruik, terwijl het water constanter aanvoelt.

Loont dat voor iedereen? Eerlijk gezegd niet. Wie een stabiel bad heeft en het wekelijkse kwartier meten niet erg vindt, doet het handmatig prima. De rekening kantelt bij intensief gebruik, bij een bad op een tweede verblijf waar wekenlang niemand meet, en bij iedereen die elk seizoen opnieuw met schommelende waarden worstelt. Daar verdient het systeem zich terug in product, in water en vooral in rust.

Eén voorwaarde blijft: het systeem is zo goed als zijn sondes. Wie automatiseert, verschuift het onderhoud van dagelijks doseren naar twee keer per seizoen kalibreren. Dat is een goede ruil, geen afschaffing.

Voor je ook maar iets koopt: meet je water een week lang elke dag, op hetzelfde moment, en schrijf de waarden op. Die zeven regels vertellen meer over jouw bad dan elke vuistregel, en vaak is de conclusie dat er minder moet gebeuren dan je dacht.

Kom je er niet uit, of blijven je waarden ondanks alles schommelen? Stuur ons je metingen en een foto van je installatie, dan kijken we mee en zeggen we eerlijk wat er speelt. Ook als het antwoord is dat je geen doseersysteem nodig hebt, maar gewoon een verse teststrip.